Lâm sản ngoài gỗ – chủ đề Cây Dừa

I. Phân loại khoa học:

Dừa (danh pháp khoa học: Cocos nucifera), là một loài cây trong họ Cau (Arecaceae). Nó cũng là thành viên duy nhất trong chi Cocos.

1
II. Vùng phân bố:

Tại Việt Nam, dừa được trồng nhiều ở nhiều nơi từ Bắc chí Nam, nhất là các vùng duyên hải. Tỉnh Bến Tre có diện tích trồng dừa lớn nhất được mệnh danh là “xứ dừa”. Cây dừa đã trở thành biếu tượng tại đây, cư dân xứ dừa Bến Tre cư trú trong một hệ sinh thái đặc biệt: Có rất nhiều sông rạch với nhiều nguồn lợi thủy hải sản tự nhiên phong phú, với nhiều sản vật tự nhiên vốn chỉ có trong rừng dừa. Bến Tre là tỉnh có diện tích trồng dừa lớn nhất nước với hơn 3.500 hecta, thu hoạch hàng năm trên 200 triệu quả.

Vậy, tại sao người ta lại đi trồng dừa với diện tích lớn đến như vậy và thậm chí có cả một lễ hội gọi là festival dừa được tổ chức hàng năm tại Bến Tre. Đó là bởi vì tất cả các phần của quả dừa và cây dừa đều có thể được sử dụng. Dừa còn là loại cây cho quả tương đối nhiều (tới 75 quả mỗi năm) vì thế nó có giá trị kinh tế rất đáng kể. Tên gọi của dừa trong tiếng Phạn là kalpa vriksha, có thể dịch thành “cây đem lại mọi thứ cần thiết cho cuộc sống”. Trong tiếng Mã Lai dừa được gọi là pokok seribu guna tức là “cây có cả ngàn công dụng”. Tại Philippines, nói chung dừa được gọi là “Cây của sự sống”.

Tóm lại, rất khó có loại cây trồng nào có giá trị sử dụng như cây dừa. “phanh da xẻ thịt” cây dừa biết được giá trị của nó là ko ít: Dừa là vật liệu cho con người làm nhà che nắng, che mưa. Vỏ dừa đánh tơi thành chỉ để bện các loại dây thừng, lưới bảo vệ bờ biển; mụn dừa còn lại của khâu sản xuất chỉ xơ dừa được tận dụng phục hồi các đồi trọc; cơm, cái và nước dừa sản xuất thực phẩm, rồi thân dừa dùng làm hàng thủ công mỹ nghệ như: Đũa, muỗng, nĩa, đĩa, bình, ly, tách. Chà dừa (có người gọi là râu) là sản phẩm lồng đèn, lẵng hoa. Mo nan làm thuyền hoa. Cọng lá dừa làm giỏ xách, lẵng hoa… Thế nên dừa là một trong những cây lâm sản ngoài gỗ mà con người cần phải quan tâm và phát triển.

III. Giá trị lâm sản ngoài gỗ của dừa hầu như có mặt trong hầu hết các khía cạnh đời sống hằng ngày:

Trong văn hóa ẩm thực:

Người Việt Nam đã sớm biết kết hợp chất béo của dừa, vị ngọt đậm đà của mía, độ mặn nồng của biển, hòa quyện với hương thơm đồng nội để tạo nên hương vị quê hương. Tép rang dừa, cá bóng kho dừa, mắm chưng với nước cốt dừa, bí đỏ hầm dừa… là những món ăn thường nhật khó quên. Lươn um dừa, ếch – nhái xào dừa, thịt bò xào lá cách với nước cốt dừa mà ăn cơm thì ngon tuyệt. Trong những ngày vui tết đón xuân, nhà nào cũng có nồi “thịt heo kho tàu” với dăm bảy trứng vịt và tôm lóng, nhưng kho với nước dừa thì càng thấm đậm tình người, tình đất.

2
Phần cùi (cơm) dừa trắng ăn được và được sử dụng ở dạng tươi hay sấy khô trong một số món ăn. Cơm dừa khô nguyên liệu sản xuất dầu dừa. Cơm dừa dùng để chế biến nước cốt dừa, mứt dừa

Nước dừa được dùng làm nước giải khát tại nhiều vùng nhiệt đới, làm thạch dừa, nước màu dừa, (dùng làm chất tạo màu cho thức ăn thay cho nước màu được làm từ đường).

Nhựa dừa thu được từ việc rạch các cụm hoa dừa được lên men để sản xuất rượu vang dừa (ở Philippines gọi là tuba).
Phần bên trong của lá non đang lớn cũng có thể thu hoạch làm tim dừa và nó được coi là một loại đặc sản. Kiểu thu hái này cũng làm chết cây dừa. Tim dừa thường được ăn trong các món rau trộn; các món rau trộn như thế đôi khi được gọi là “salad triệu phú”.

Củ hũ dừa là phần lõi trong thân cây dừa, đôi khi cũng được dùng làm món ăn.

Về mặt Y học:
Theo Đông y, nước dừa ngọt ấm, không độc, giúp tăng cường khí lực, tươi nhuận nhan sắc, giải nhiệt, cầm máu nên rất tốt khi điều trị cảm nắng, thổ huyết, máu cam. Chữa một số bệnh: Khản tiếng, kiết lỵ cấp tính, nôn mửa, lợi tiểu giải độc, viêm thận phù nề, tẩy sán lá, hoại tử ruột do bệnh thương hàn, canh dừa khử độc hại của rượu, “bôi trơn” các khớp, nước dừa non trị chứng cam (bụng ỏng, đít teo, suy dinh dưỡng) cho trẻ.

Nước dừa là vô trùng khi quả dừa chưa bị bổ ra, và có thể dùng làm dung dịch truyền ven. Uống nước dừa là một giải pháp bổ sung lượng nước và chất khoáng mất đi trong các hoạt động thể chất. Không chỉ mang đến hương vị nhiệt đới cho các món ăn, dừa còn giúp tiêu diệt những loại vi-rút gây ra các bệnh dễ lây lan như cảm cúm, viêm gan C, sởi.
Ngoài ra các nhà khoa học Peru dùng dừa chống sốt rét.

Nước dừa còn có công dụng bảo quản tinh trùng của người và động vật trong trạng thái “sức khỏe dồi dào”, tránh phải đông lạnh gây giảm khả năng thụ tinh.

Các phần khác của cây dừa như vỏ xanh, xơ ở ngoài được dùng rửa vết thương, bỏng, chàm, lở. Vỏ cứng (sọ dừa) đốt thành than cầm tiêu chảy, chống phóng xạ.

Qua nghiên cứu các nhà khoa học phát hiện thấy dầu dừa còn có tác dụng hữu ích trong việc ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh viêm tuỵ.

Người bạn đồng hành của phái đẹp:
Theo các nghiên cứu gần đây, dầu dừa có tác dụng: Dưỡng tóc, giảm stress , dưỡng da, ngăn ngừa lão hoá da, hạn chế bệnh tim mạch, giảm cân,…

Khía cạnh văn hóa:
Dừa được sử dụng rộng rãi trong các nghi lễ tôn giáo của đạo Hindu.
Trái dừa là một trong 5 loại trái trong mâm ngũ quả tiêu biểu tại Việt Nam.
Gáo dừa khô bổ đôi được dùng làm bộ phận trong một số loại nhạc cụ như gia hồ và bản hồ của Trung Quốc hay đàn gáo của Việt Nam, chúng được đập vào nhau để tạo ra hiệu ứng âm thanh tựa như tiếng vó ngựa.
Các sản phẩm mỹ nghệ và sản phẩm khác:

3
Dừa không chỉ có vậy. Dừa còn được dùng sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ với hơn 500 sản phẩm phục vụ du lịch. Thân và gáo dừa làm đũa, muỗng, nĩa, đĩa, bình, ly, tách, hộp đựng thuốc lá, gạt tàn thuốc, gương, lược, túi xách tay, đồi mồi, tôm, cua, ếch, nhái, bình hoa, các loại cúp bóng đá,… trông thật xinh làm cho du khách mê hồn. Đồ chơi trẻ em bằng thân và gáo dừa cũng rất nhiều (như búp bê, xe lôi, xe kéo, các loại xe,…). Cọng lá dừa dùng làm lồng đèn, làm giỏ xách, lẵng hoa, mo nan dùng làm thuyền hoa. Mụn dừa dùng làm nguyên liệu ép ván lót sàn, làm phân bón trồng kiểng. Trái dừa được thổi hồn thành 12 con giáp và giò lan, tổ chim xuất khẩu. Dừa điếc cũng đến được Hợp chủng quốc Hoa Kỳ với biểu tượng trái bóng bầu dục. 500 sản phẩm từ dừa phục vụ cho đời, đúng là từ trong nhà bếp, bàn ăn đến phòng ngủ, phòng khách sang trọng, từ đồ chơi của em bé đến gương, lược của phụ nữ, cây gậy cho người già, từ trong nhà đến những nơi trang trọng, từ trong nước ra nước ngoài, thậm chí còn “ngang nhiên” đến các thị trường khó tính đều có mặt các thành phẩm của dừa .

Xơ dừa được dùng làm dây thừng, chảo, thảm, bàn chải, khảm thuyền cũng như làm vật liệu lèn; nó còn được dùng rộng rãi trong nghề làm vườn để làm chất độn trong phân bón. Vỏ và xơ dừa có thể làm nguồn nhiên liệu hay để sản xuất than củi. Lá là nguồn cung cấp vật liệu làm mái che, làm một số loại giỏ đựng đồ, chổi dừa.
Các gân giữa của các lá (chét) có độ cứng thích hợp cho việc làm các que xiên (để nướng thịt chẳng hạn) trong nấu ăn. Gỗ dừa có thể dùng làm đồ mỹ nghệ hoặc làm vật liệu cho một số công trình xây dựng đặc biệt (nổi tiếng nhất là cung điện Dừa tại Manila). Người Hawaii còn đục rỗng thân cây dừa để làm trống, thùng chứa hay các loại xuồng nhỏ. Từ dừa, tất cả đều hái ra tiền, và cùng góp mặt với xã hội, giải quyết hàng chục ngàn lao động có việc làm, thu nhập ổn định. Không chỉ xoá đói, giảm nghèo, mà dừa còn tham gia tích cực cho phát triển về sau.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *